E11.9 – Tip 2 Diabetes Mellitus

Reçete Önerisi Kaynak: Sağlık Bakanlığı Birinci Basamak Rehberi

Klinik Rehber Özeti

Rehber: Tip 2 Diyabet

Tanı Kriterleri

• Açlık Plazma Glukozu (APG) ≥126 mg/dL (en az 8 saatlik açlık sonrası, iki farklı günde ölçüm); 110-125 mg/dL arası prediyabet
• Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT) 2. saat PG ≥200 mg/dL (75 g glukoz yüklemesi sonrası); 140-199 mg/dL arası prediyabet
• Rastgele Kan Glukozu ≥200 mg/dL + diyabet semptomları (polidipsi, poliüri, kilo kaybı) - ek test gerektirmez
• HbA1c ≥%6,5 (NGSP sertifikalı laboratuvarda ölçülmeli); %5,7-6,4 arası prediyabet

Ayırıcı Tanı

• Tip 1 Diyabet: Genç yaş, ani başlangıç, DKA ile başlama, zayıf hasta, anti-GAD/IA-2A/IAA/ZnT8A pozitif, C-peptid <0,6 ng/mL
• LADA (Erişkinde Latent Otoimmün Diyabet): ≥30 yaş, başlangıçta insülin ihtiyacı yok, anti-GAD pozitif, BKI düşük, metabolik sendrom yok, otoimmün hastalık öyküsü
• MODY: <45 yaş, güçlü aile öyküsü, DKA yok, BKI <25, insülin direnci yok, C-peptid >0,6, otoantikolar negatif, hsCRP <0,75 mg/L
• Pankreatojenik Diyabet (Tip 3c): Pankreatit/pankreas cerrahisi öyküsü, fekal elastaz-1 <200 μg/g, OGTT ile geç tanı, insülin tedavisine erken gereksinim
• Ketoza Eğilimli Diyabet (KPD): Obez erkeklerde DKA ile başlangıç, C-peptid ve otoantikor durumuna göre 4 alt tip
• Sekonder Diyabet - Endokrinopatiler (Cushing, Akromegali, Feokromositoma): Hiperkortizolizm/hiperandrojenizm bulguları, inatçı hipertansiyon, cushingoid görünüm, hipokalemi, tiroid disfonksiyonu
• İlaç ve kimyasal nedenler: Glukokortikoid, antipsikotik, tiazid, statin, antiretroviral öyküsü; diyabet başlangıcı ilaca paralel; doz azaltımı ile glisemide düzelme
• Kistik fibroz: Genç yaş, tekrarlayan solunum enfeksiyonları
• Hemokromatozis: Artmış ferritin ve transaminaz
• Enfeksiyonlar (konjenital rubella, CMV): Doğuştan gelen enfeksiyonlara maruziyet hikayesi, eşlik eden diğer organ bozuklukları

Kırmızı Bayraklar

• HbA1c ≥%9 ve semptomatik hiperglisemi
• Açlık PG >250 mg/dL veya rastgele PG >300 mg/dL
• Diyabetik ketoasidoz bulguları: kan glukozu >250 mg/dL, pH <7,3, HCO3 <18 mEq/L, anyon açığı >12 mEq/L, ketonemi
• Hiperglisemik hiperozmolar durum: kan glukozu >600 mg/dL, plazma osmolaritesi >320 mOsm/kg
• Hipoglisemi: kan glukozu <70 mg/dL, adrenerjik ve nöroglikopenik bulgular
• Diyabetik retinopati bulguları / görme azalması
• Ayakta ülser, enfeksiyon veya Charcot artropatisi bulguları
• Şiddetli nöropati veya otonomik bulgular (taşikardi, ortostatik hipotansiyon)
• İleri evre kronik böbrek hastalığı (eGFR <30 mL/dk)

Sevk Kriterleri

• HbA1c >%9 ve semptomatik hiperglisemi (oral tedaviye rağmen glisemik kontrol sağlanamıyorsa veya insülin başlama gereği varsa → endokrinoloji)
• Açlık PG >250 mg/dL veya rastgele PG >300 mg/dL (akut hiperglisemik durum, dehidratasyon, kilo kaybı varsa → endokrinoloji konsültasyonu)
• Sık hipoglisemi yaşayan hastalar (özellikle ileri yaşta, yalnız yaşayanlar veya böbrek yetmezliği eşlik edenler)
• İnsülin başlanması gereken hastalar (uygulama eğitimi ve doz titrasyonu için eğitimli merkezlere yönlendirme)
• Gestasyonel diyabet tanısı veya gebelik planlayan kadın (kadın doğum ve endokrin uzmanlığı gerekir)
• Diyabetik retinopati bulguları veya görme azalması (göz hastalıkları uzmanına sevk)
• İleri evre kronik böbrek hastalığı (eGFR <30 mL/dk) → nefroloji
• Ayakta ülser, enfeksiyon veya Charcot artropatisi bulguları (diyabetik ayak merkezi veya ortopedi/kardiyovasküler cerrahi)
• İnatçı hipertansiyon veya dislipidemi (üç antihipertansif ajana rağmen kontrolsüz tansiyon → kardiyoloji/endokrin)
• Şiddetli nöropati veya otonomik bulgular (taşikardi, ortostatik hipotansiyon) → nöroloji veya endokrin
• Mental/kognitif gerileme ya da psikotik bozukluk → psikiyatri ve multidisipliner yaklaşım
• EKG dışındaki görüntüleme yöntemlerine ihtiyaç duyulması halinde sevk önerilir
• Sevk öncesi: güncel HbA1c, açlık ve tokluk PG değerleri, eGFR ve albümin/kreatinin oranı gibi temel tetkikler tamamlanmalı