E66 – Obezite

Obezite (Sağlığı Bozan Aşırı Kilo) — Halk İçin Bilgi

Obezite, vücutta sağlığı bozacak düzeyde yağ birikmesidir ve boy-kilo oranını gösteren beden kütle indeksinin (BKİ) 30 ve üzerinde olmasıyla tanımlanır. Türkiye'de her üç yetişkinden birini etkiler. Yalnızca görünüm meselesi değil; şeker hastalığı, tansiyon, kalp hastalığı ve eklem sorunlarına zemin hazırlayan, tedavi edilebilir bir sağlık durumudur.

Sık Görülen Belirtiler

• Beden kütle indeksinin 30 ve üzerinde olması
• Bel çevresinde belirgin artış
• Hareket ederken çabuk yorulma ve nefes darlığı
• Diz, bel ve kalça ağrıları
• Horlama ve uykuda nefes duraklamaları
• Boyun ve koltuk altında koyu, kadifemsi cilt lekeleri (insülin direncinin, yani vücudun insülini iyi kullanamamasının işareti olabilir)

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

• Uykuda nefes durması, gündüz aşırı uyku hali ve yoğun horlama varsa (uyku apnesi olabilir)
• Eforla göğüs ağrısı veya belirgin nefes darlığı oluyorsa
• Hızlı kilo artışıyla birlikte ciltte kolay morarma, yüzde yuvarlaklaşma gibi hormonal bozukluk işaretleri varsa
• Kilonun yanında kontrolsüz şeker veya tansiyon sorunu da varsa takibi geciktirmeyin
• Çocuklarda erken yaşta başlayan hızlı kilo alımı mutlaka hekimce değerlendirilmelidir

Tedavi Yaklaşımı

Tedavinin temeli, sürdürülebilir bir beslenme düzeni, fiziksel aktivitenin artırılması ve alışkanlıkların kalıcı biçimde değiştirilmesidir; bu süreçte hekim ve diyetisyen birlikte yol gösterir. Doktorunuz uygun görürse kilo vermeye yardımcı ilaç tedavilerini değerlendirebilir; ileri düzey obezitede obezite cerrahisi seçenekleri de uzman ekipçe ele alınır. Kısa sürede aşırı kilo verdiren şok diyetlerden ve denetimsiz ürünlerden uzak durulmalıdır.

Korunma ve Yaşam Tarzı

Şekerli içecek ve paketli atıştırmalıkları azaltmak, günlük hareketi artırmak, düzenli uyumak ve ekran karşısında geçirilen süreyi sınırlamak kilo kontrolüne yardımcı olur. Küçük ama kalıcı değişiklikler, katı yasaklardan daha etkilidir.

Obezite sadece çok yemekten mi olur?

Hayır. Beslenme önemli bir etken olsa da genetik yatkınlık, hormonal durumlar, bazı ilaçlar, uyku düzeni ve stres de kilo alımını etkiler. Bu yüzden değerlendirmenin hekim tarafından yapılması önemlidir.

Ayda kaç kilo vermek sağlıklıdır?

Genellikle ayda 2-4 kilo civarı, yavaş ve düzenli kilo kaybı hedeflenir. Hızlı verilen kilolar çoğunlukla geri alınır ve kas kaybına yol açabilir. Size uygun hedefi hekiminiz ve diyetisyeninizle belirlemeniz en doğrusudur.

Not: Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Belirtileriniz varsa bir hekime başvurunuz.

Reçete Önerisi

Klinik Rehber Özeti

Rehber: Obezite / Eriskin

Tanı Kriterleri

• BKİ ≥ 30 kg/m²
• Evre 1 Obezite: BKİ 30–34,9 kg/m²
• Evre 2 Obezite: BKİ 35–39,9 kg/m²
• Evre 3 Obezite (Morbid Obezite): BKİ ≥ 40 kg/m²
• Fazla kilolu (pre-obez): BKİ 25–29,9 kg/m²
• Normal kilo: BKİ 18,5–24,9 kg/m²
• Bel çevresi kadınlarda ≥90 cm, erkeklerde ≥100 cm patolojik kabul edilir
• Bel/kalça oranı kadınlarda ≥0,80, erkeklerde ≥0,95 patolojik
• Bel/boy oranı >0,50 patolojik (her iki cinsiyette)
• Boyun çevresi kadınlarda ≥34 cm, erkeklerde ≥37 cm patolojik

Ayırıcı Tanı

• Primer (ekzojen) obezite
• Sekonder obezite: Hipotiroidi
• Sekonder obezite: Hipogonadizm
• Sekonder obezite: Hipopituitarizm
• Sekonder obezite: Overyan yetmezlik
• Sekonder obezite: Polikistik over sendromu
• Sekonder obezite: Cushing sendromu
• Sekonder obezite: İnsülinoma
• Sekonder obezite: Akromegali
• Genetik obezite (monogenetik veya sendromik obezite)

Kırmızı Bayraklar

• 12 yaş altı başlayan obezite ile eşlik eden hiperfaji (genetik obezite)
• 12 yaş altında başlayan obezite ve eşlik eden hiperfaji (genetik obezite düşündürür)
• Akantozis nigrikans (ağır insülin direnci)
• Akantozis nigrikans varlığı (ağır insülin direnci belirtisi)
• Boy uzama hızının akranlarından kısa olması (endokrin/genetik obezite)
• Dismorfik yüz görünümü (sendromik obezite düşündürür)
• Eşlik eden kontrolsüz Tip 2 DM, hipertansiyon, kardiyovasküler hastalık
• Hipogonadizm bulguları
• Hızlı kilo artışı ile birlikte endokrin bozukluk bulguları
• Karaciğer enzimlerinde yükseklik (NAFLD/MAFLD düşündürür)
• Mental retardasyon gibi nörogelişimsel bozukluk bulgusu
• Obstrüktif uyku apne sendromu (OSAS) bulguları
• Sendromik veya genetik obezite düşünülmesi

Sevk Kriterleri

• 1. aşamada 3–6 ay içinde BKİ'de iyileşme olmazsa → 2. aşamaya geçilir, diyetisyen desteği sağlanır
• 2. aşamada da yanıt alınamazsa → çocuk endokrinoloji birimine/uzmanına sevk
• 3 ay boyunca tıbbi beslenme tedavisi, egzersiz ve farkındalık tedavisi ile hedef kiloya ulaşamayan riskli hastalar → farmakolojik tedavi için endokrinoloji kliniğine sevk
• Bariyatrik cerrahi endikasyonu olan hastalar → endokrinoloji kliniğine sevk
• Endokrin bozukluk düşünülüyorsa tiroid USG veya hipofiz MR için yönlendirme
• Evre 1 obezite + riskli hasta + yaşam tarzı değişikliğine yanıtsız → bariyatrik cerrahi için sevk
• Evre 2 obezite + kontrolsüz komorbid durum → bariyatrik cerrahi için sevk
• Evre 3 (morbid) obezite → bariyatrik cerrahi için uygun merkeze sevk
• Karaciğer enzimleri yüksekse üst batın USG için yönlendirme
• Sekonder obezite nedeni saptanırsa ilgili uzmana sevk
• Sendromik obezite saptanırsa → çocuk endokrin uzmanına sevk
• Sendromik veya genetik obezite düşünülmesi durumunda ileri tetkikler için çocuk endokrin uzmanına yönlendirme