J45 – Astım

Astım — Halk İçin Bilgi

Astım, hava yollarının sürekli hassas ve zaman zaman daralmaya yatkın olduğu kronik (uzun süreli) bir hastalıktır. Öksürük, hırıltı ve nefes darlığı ataklar halinde gelir; tetikleyicilerden kaçınmak ve düzenli takip ile çoğu hasta normal bir yaşam sürer.

Sık Görülen Belirtiler

• Nöbetler halinde gelen nefes darlığı
• Hırıltılı solunum (nefes verirken ıslık sesi)
• Özellikle gece ve sabaha karşı artan kuru öksürük
• Göğüste baskı veya sıkışma hissi
• Egzersiz, soğuk hava, toz veya polenle şikâyetlerin artması
• Belirtilerin dönem dönem tamamen kaybolabilmesi

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

• Nefes darlığı nedeniyle cümleleri tamamlayamama
• Dudaklarda veya tırnaklarda morarma
• Rahatlatıcı ilacın atağı geçirmemesi veya çok sık kullanılır hale gelmesi
• Gece nefes darlığıyla sık sık uyanma
• Atakların giderek sıklaşması ve ağırlaşması

Tedavi Yaklaşımı

Astım tedavisinin temeli, hava yollarındaki iltihabı kontrol altında tutan düzenli koruyucu tedavi ile atak anında hava yollarını hızla açan rahatlatıcı tedavinin birlikte planlanmasıdır. Hangi ilaç grubunun ve hangi düzeyin size uygun olduğuna, düzenli takip eden doktorunuz karar verir. Tetikleyicileri (sigara dumanı, toz, polen, bazı kokular) tanımak ve bunlardan kaçınmak tedavinin önemli bir parçasıdır. Kendinizi iyi hissetseniz bile koruyucu tedaviyi hekiminize danışmadan bırakmamalısınız.

Korunma ve Yaşam Tarzı

Sigaradan ve dumanından tamamen uzak durmak, ev tozunu azaltmak ve grip aşısı gibi koruyucu aşıları hekim önerisiyle yaptırmak atakları azaltabilir.

Astım tamamen geçer mi?

Astım kronik bir hastalıktır; tamamen yok olmaktan çok kontrol altına alınması hedeflenir. Özellikle çocukluk çağında başlayan astımda belirtiler yaşla birlikte azalabilir, ancak yine de düzenli takip önemlidir. Düzenli tedaviyle çoğu hasta atak yaşamadan, günlük yaşamını kısıtlamadan sürdürebilir.

Astım ilaçları bağımlılık yapar mı?

Hayır. Düzenli kullanılan koruyucu tedaviler bağımlılık yapmaz; hastalığın doğası gereği uzun süreli kullanım gerekir. İlaçları bırakmak veya değiştirmek isterseniz mutlaka doktorunuza danışın.

Not: Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Belirtileriniz varsa bir hekime başvurunuz.

Reçete Önerisi

Klinik Rehber Özeti

Rehber: Astim

Tanı Kriterleri

• Epizodik wheezing (hışıltılı solunum)
• Nefes darlığı
• Öksürük (özellikle gece ve sabah saatlerinde)
• Göğüste sıkışma hissi
• Semptomların egzersiz, soğuk hava, alerjenler veya enfeksiyonlarla tetiklenmesi
• Bronkodilatör sonrası hava yolu darlığında reversibilite
• FEV1 veya FVC'de ≥%12 ve ≥200 mL artış (bronkodilatör testi)
• Bu testler yapılamıyorsa PEF'in ≥%20 artışı da tanıyı destekler
• İnhaler kortikosteroid (İKS) içeren bir tedaviden 4 hafta sonra akciğer fonksiyonlarında iyileşme
• Pozitif bronşial provokasyon testi
• Metakolin testi: FEV1 ≥%20 azalma
• Sadece öksürük şikayetiyle gelen hastalarda tek pozitif test olabilir
• Spirometri: FEV1/FVC oranında azalma ve bronkodilatör sonrası %12'den fazla artış
• PEF gün içi değişkenliği >%20
• Not: Ataklarla seyrettiği için atak dışı dönemlerde SFT normal olabilir

Ayırıcı Tanı

• KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı): Genellikle 40 yaş üzeri, sigara kullanımı, geri dönüşümsüz obstrüksiyon, bronkodilatöre minimal yanıt
• Kronik bronşit
• Kalp yetmezliği kaynaklı kardiyak astım
• Vokal kord disfonksiyonu
• Yabancı cisim aspirasyonu
• Bronşiektazi
• Alerjik bronkopulmoner aspergillozis

Kırmızı Bayraklar

• Solunum yetmezliği (ciddi hipoksemi veya hiperkapni)
• Siyanoz veya deri turgorunda azalma
• Yardımcı solunum kaslarının belirgin kullanımı
• Pnömotoraks şüphesi
• Uygun tedaviye rağmen tekrarlayan ve şiddetli astım atakları
• NSAİ ile alevlenen solunum yolu hastalığı
• Eşlik eden ilaç alerjisi varlığı
• Entübasyon veya mekanik ventilasyon öyküsü

Sevk Kriterleri

• Astım tanısının doğrulanması gerekliliği veya doğrulanmada güçlük varsa
• Mesleki astım şüphesi varsa
• Tedavi ile ilgili önemli yan etki gözlemlenmişse
• Komplikasyonlar veya astım alt tiplerini düşündüren semptomlar mevcutsa (NSAİ ile alevlenen solunum yolu hastalığı, eşlik eden ilaç alerjisi, alerjik bronkopulmoner aspergillozis şüphesi)
• 6 aydan uzun süreli yüksek doz inhale kortikosteroid ve uzun etkili beta-2 agonist kullanımı varsa
• Hasta bir yılda 3 veya daha fazla kutu kısa etkili beta agonist kullanmışsa
• Sık atak: Son 1 yılda en az 2 kez sistemik kortikosteroid gerektiren atak öyküsü varsa
• Orta/yüksek doz inhale kortikosteroidli tedaviye rağmen eozinofil düzeyi ≥500 üzeriyse
• 1 yıl içinde hastaneye yatış veya acil servis başvurusu varsa
• Entübasyon veya mekanik ventilasyon öyküsü varsa
• Sürekli oral steroid kullanımı varsa
• Astım tedavisine uyumsuzluk varsa
• Kanıtlanmış besin alerjisi varsa
• Astım Kontrol Testi ile kısmi kontrol saptanırsa (1-2 kriter evetse) değerlendir, kontrolsüz ise (3-4 kriter evetse) sevk et
• Orta/yüksek doz inhale kortikosteroid tedavisi ile kontrol altına alınamayan hastalar kombinasyon tedavisi planlanarak ilaç raporlarının düzenlenebilmesi amacıyla sevk edilmeli; kontrol sağlanırsa hasta tekrar izleme alınabilir