M81 – Osteoporoz, patolojik kırıksız

Kemik Erimesi (Osteoporoz) — Halk İçin Bilgi

Kemik erimesi (osteoporoz), kemiklerin yoğunluğunu kaybedip zayıflaması ve kolayca kırılabilir hale gelmesidir. En çok menopoz sonrası kadınları ve ileri yaştaki bireyleri etkiler; 50 yaş üstü kadınların yaklaşık üçte birinde görülür. Genellikle kırık olana kadar belirti vermediği için 'sessiz hastalık' olarak bilinir; risk taşıyanların kemik ölçümü için hekime başvurması önemlidir.

Sık Görülen Belirtiler

• Genellikle uzun süre hiçbir belirti vermez
• Boyda kısalma
• Sırtta öne doğru eğilme, kamburlaşma
• Sırt ve bel ağrısı
• Basit bir düşme veya zorlanmayla kemik kırılması

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

• Hafif bir düşme sonrası kalça, el bileği veya omurgada kırık oluştuysa
• Boyunuz 3 santimetreden fazla kısaldıysa
• Ani başlayan şiddetli sırt ağrısı (omurgada çökme kırığı olabilir)
• Genç yaşta veya erkekte beklenmedik bir kırık oluştuysa
• Ağrı ve hareket kısıtlılığı giderek artıyorsa

Tedavi Yaklaşımı

Tedavide yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı sağlanır; doktorunuz gerekli görürse kemik yıkımını yavaşlatan veya kemik yapımını destekleyen ilaç gruplarından size uygun olanı seçer. Düşmeleri önlemek (ev içi düzenleme, görme kontrolü, uygun ayakkabı) tedavinin en az ilaç kadar önemli parçasıdır. Takip, belirli aralıklarla yapılan kemik yoğunluğu ölçümüyle (DEXA) yürütülür.

Korunma ve Yaşam Tarzı

Kalsiyumdan zengin beslenme (süt, yoğurt, peynir), yeterli D vitamini, düzenli yürüyüş ve kas güçlendirici egzersizler kemikleri korur. Sigara ve aşırı alkol kemik kaybını hızlandırdığı için uzak durulmalıdır.

Kemik erimesi geri döner mi?

Kaybedilen kemik dokusunun tamamı geri kazanılamasa da tedaviyle kemik yoğunluğu bir miktar artabilir ve kırık riski belirgin şekilde azalır. Erken başlanan tedavi ve düzenli takip en iyi sonucu verir.

Kemik ölçümünü kimler, ne sıklıkla yaptırmalı?

Genel olarak 65 yaş üstü kadınlara ve risk faktörü taşıyanlara (erken menopoz, ailede kalça kırığı, uzun süreli kortizon kullanımı, düşük kilo) kemik ölçümü önerilir. Tekrar sıklığına ilk sonuca göre doktorunuz karar verir.

Not: Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Belirtileriniz varsa bir hekime başvurunuz.

Reçete Önerisi

Klinik Rehber Özeti

Rehber: Osteoporoz

Tanı Kriterleri

• DEXA ile ölçülen T/Z skoru ≤ -2.5 SD (osteoporoz)
• DEXA ile ölçülen T/Z skoru -1.0 ile -2.5 SD arasında (osteopeni)
• DEXA ile ölçülen T/Z skoru ≥ -1.0 SD (normal)
• Şiddetli osteoporoz: T/Z skoru ≤ -2.5 SD + kırık öyküsü
• Postmenopozal kadınlar ve 50 yaş üstü erkeklerde T skoru kullanılır
• Premenopozal kadınlarda ve 50 yaş altı erkeklerde Z skoru kullanılır
• Birinci basamakta FRAX (Fracture Risk Assessment Tool) veya QFracture ile 10 yıllık kırık riski hesaplanabilir
• FRAX'in Türkiye için uyarlanmış versiyonu 10 yıllık osteoporotik kırık riskini pratik şekilde değerlendirir

Ayırıcı Tanı

• Osteomalazi
• Hiperparatiroidi
• Multipl myelom
• Metastatik kemik hastalıkları
• Romatoid artrit

Kırmızı Bayraklar

• Düşük travmalı kırık öyküsü (kalça, omurga, distal radius)
• Boy kısalması >3 cm
• Vertebral kırık şüphesi
• İlerleyici ağrı veya mobilite kaybı
• Kifoz ve postür bozukluğu
• Sekonder osteoporoz şüphesi (genç yaş, erkek cinsiyet, beklenmedik kırık)

Sevk Kriterleri

• Kesin tanı için ileri tetkik ve tedavi amacıyla ikinci basamağa sevk
• Sekonder osteoporoz şüphesi olan hastalar
• Tedaviye rağmen devam eden veya yeni gelişen kırıklar
• Tedavilere yetersiz yanıt veya yan etki gelişmesi
• Vertebral kırık şüphesi olan hastalar
• İlerleyici ağrı veya mobilite kaybı olan hastalar