R11 – Bulantı ve Kusma (Genel / Semptomatik)

Reçete Önerisi Kaynak: Sağlık Bakanlığı Birinci Basamak Rehberi

Klinik Rehber Özeti

Rehber: Bulanti ve Kusma

Tanı Kriterleri

• Bulantı: Herhangi bir ağrı hissi olmadan ortaya çıkan, kişinin kendini rahatsız hissetmesine neden olan durum; kusma dürtüsü ile görülebilir ancak her zaman kusma ile sonuçlanmaz
• Kusma: Mide içeriğinin istemsiz olarak ağız yoluyla dışarı atıldığı refleks süreci; diyafram ve karın kaslarının güçlü kasılmasıyla gerçekleşir
• Semptomların süresi değerlendirilerek akut (<1 hafta) veya kronik (>1 hafta) olarak sınıflandırılır
• Tanı anamnez ve fizik muayene ile konulur; laboratuvar ve görüntüleme yöntemleri ile desteklenebilir

Ayırıcı Tanı

• Abdominal nedenler: mekanik obstrüksiyon, motilite hastalıkları, özofajit, akut apandisit, akut kolesistit, akut hepatit, akut mezenter iskemi, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, gastrik ve duodenal ülserler, pankreatit, peritonit, intraabdominal maligniteler, organik bozukluklar
• Metabolik ve endokrin nedenler: diabetes mellitus, diyabetik ketoasidoz, Addison hastalığı, akut intermittan porfiri, gebelik, elektrolit bozuklukları, tiroid hastalıkları, paratiroid bozuklukları, doğuştan metabolik hastalıklar, üremi
• Sinir sistemi patolojileri: kanama, apse, demiyelizan hastalık, epilepsi, hidrosefaliler, intraserebral tümörler, infarktüs, migren, menenjitler, serebral ödem, visseral nöropatiler, vestibüler sistem hastalıkları (vertigo, vestibüler nörit vb.), psödotümor serebri (idiopatik intrakranial hipertansiyon)
• İlaçlara bağlı: oral kontraseptifler, digoksin, beta blokörler, kalsiyum kanal blokerleri, diüretikler, kemoterapi ilaçları, analjezikler, aspirin/NSAİİ, narkotikler, antidiyabetikler, antimikrobiyaller, antiepileptikler, antiparkinson ilaçları, teofilinler, antitüberküloz ilaçları, antiviral ilaçlar
• Diğer nedenler: enfeksiyonlar, üriner sistem hastalıkları, alkol kötüye kullanımı, psikiyatrik hastalıklar (anksiyete ve depresyon vb.), fonksiyonel hastalıklar, kardiyak nedenler (miyokard infarktüsü, konjestif kalp yetmezliği vb.), postoperatif durumlar, paraneoplastik semptomlar, postvagotomi, radyoterapi, skleroderma, sistemik lupus eritematozis, A hipervitaminozu, zehirlenmeler, siklik kusma sendromu, taşıt tutması
• İnfant ve çocuklarda özel nedenler: fizyolojik reflü, gastroözofajial reflü hastalığı, fonksiyonel dispepsi, pilor stenozu, duodenal atrezi, nekrotizan enterokolit, malrotasyon/volvulus, konjenital atrezi/stenoz, gastroenterit, beslenme intoleransı, üriner sistem enfeksiyonu, üst ve alt solunum yolu enfeksiyonları, kafa içi basınç artışı yapan sebepler, diyabetik ketoasidoz, doğuştan metabolik hastalıklar, renal hastalıklar, hepatobiliyer hastalıklar, siklik kusma sendromu, akut apandisit, zehirlenmeler, çocuk istismarı, ilaç istismarı, psikiyatrik hastalıklar, pankreatit, adrenal kriz, yeme bozuklukları (anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza vb.)

Kırmızı Bayraklar

• Vitallerin stabil olmaması (yüksek ateş, taşikardi, hipertansiyon vb.)
• Göğüs ağrısı
• Fizik muayenede cerrahi akut batın belirtileri: defans, rebound, ağrılı perküsyon, bağırsak seslerinin olmaması, inatçı/fışkırır tarzda kusma
• Ense sertliğinin olması
• Bulanık görme
• Konfüzyon, şiddetli baş ağrısı
• Kusma içeriğinde dışkı materyali veya dışkı kokusu
• Safralı (koyu yeşil) veya kan/kahve telvesi kusmuğu
• Rektal kanama
• Ani başlayan, ilerleyen, yaşamı tehdit eden, yapısal/fonksiyonel gastrointestinal bozukluk veya tıbbi durumla açıklanamayan ağrıyla beraber kusmanın olması
• Radyografilerde serbest intraperitoneal hava
• Kilo kaybı (6-12 ayda >%5)
• Kanlı, siyah gaita
• Anemi
• Kafa travması öyküsü
• Yenidoğanda veya küçük bebeklerde şişkin fontanel varlığı

Sevk Kriterleri

• Alarm bulguları mevcut olan tüm hastalar vakit kaybetmeksizin ilgili uzmana yönlendirilmelidir
• Vitallerin stabil olmaması
• Göğüs ağrısı varlığı
• Cerrahi akut batın belirtileri (defans, rebound, fışkırır tarzda kusma vb.)
• Ense sertliği, konfüzyon, şiddetli baş ağrısı, bulanık görme
• Safralı veya kanlı/kahve telvesi kusmuğu
• Rektal kanama, kanlı/siyah gaita
• Radyografilerde serbest intraperitoneal hava
• 6-12 ayda >%5 kilo kaybı
• Anemi
• Kafa travması öyküsü
• Yenidoğan veya küçük bebeklerde şişkin fontanel
• İlk değerlendirme herhangi bir tanıyı desteklemiyorsa (kronik olgularda) ilgili uzmana yönlendir (Tablo 7'ye bakınız)
• Altta yatan patoloji birinci basamakta çözülemeyecek bir neden ise ilgili uzmana sevk
• Alarm bulguları olan hastalarda görüntüleme yöntemleri ve ileri tetkik için ilgili uzmana sevk