R42 – Çocukluk Çağı Baş Dönmesi / Vertigo

Reçete Önerisi Kaynak: Sağlık Bakanlığı Birinci Basamak Rehberi

Klinik Rehber Özeti

Rehber: Bas Donmesi / Cocuk

Tanı Kriterleri

• Ayrıntılı anamnez ve fizik muayene ile konulur
• Gerçek vertigo: çevrenin veya kişinin kendisinin döndüğü algısı, ataklar sırasında nistagmus eşliği
• Psödovertigo: göz kararması, denge kaybı, düşme hissi, halsizlik, yorgunluk, korku veya anksiyete gibi belirtiler; hareketle ilişkisiz
• Başlangıç şekli ve zamanının belirlenmesi
• Baş dönmesinin tipi (ataklar halinde / sürekli / tek taraflı / bilateral)
• Eşlik eden semptomların sorgulanması
• Aile öyküsü (migren, vestibüler hastalık)
• Kullanılan ilaçların değerlendirilmesi
• Nörolojik hastalık öyküsü

Ayırıcı Tanı

• Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV) - periferik vestibüler
• Vestibüler nöronit - periferik vestibüler
• Labirentit - periferik vestibüler
• Otitis media / interna - periferik vestibüler
• Vestibüler migren - santral
• Epilepsi (özellikle temporal lob) - santral
• Serebellar tümör - santral
• Ensefalit / menenjit - santral
• Ortostatik hipotansiyon - kardiyovasküler
• Vazovagal senkop - kardiyovasküler
• Aritmiler (SVT dahil) - kardiyovasküler
• Konjenital kalp hastalıkları - kardiyovasküler
• Anksiyete bozuklukları - psikojenik
• Somatizasyon - psikojenik
• Panik atak - psikojenik
• Depresyon ilişkili baş dönmesi - psikojenik
• Refraksiyon kusurları (miyopi, hipermetropi, astigmatizm) - görme ilişkili
• Göz kası yorgunluğu - görme ilişkili
• Akkomodasyon bozuklukları - görme ilişkili
• Hipoglisemi - metabolik
• Anemi - metabolik/sistemik
• Dehidratasyon - metabolik/sistemik
• Elektrolit dengesizlikleri - metabolik/sistemik
• Endokrin bozukluklar - metabolik/sistemik
• İlaç/toksin kaynaklı (antikonvülzanlar, aminoglikozidler, alkol, kurşun, solvent) - iatrojenik/toksik
• Kafa travması (konküzyon), iç kulak hasarı, post-travmatik vertigo - travmatik
• Alerjik rinit (Östaki tüpü disfonksiyonu) - diğer
• İdyopatik vertigo - diğer

Kırmızı Bayraklar

• Akut baş dönmesi ve aynı anda ortaya çıkan akut işitme kaybı
• Akut baş dönmesi ve travmatik kafa yaralanmasından sonra olsun veya olmasın akut, çok şiddetli baş ağrısı veya boyun ağrısı
• Akut baş dönmesi, baş ağrısı, mide bulantısı, uyuşukluk ve havalandırması olmayan kapalı odada uzun süre kalma (CO zehirlenmesi şüphesi)
• Ataksi, dengesizlik, yürüyememe
• Ateş
• Bilinç değişikliği, uykuya eğilim, konfüzyon
• Bir veya her iki vücut yarısında parezi, duyarlılık bozukluğu veya eşsesli hemianopsi
• Ciddi dehidratasyon bulguları
• Ciltte peteşi, purpura gibi döküntüler
• Diyabette kısa süreli baş dönmesi ve anormal davranış veya hipogliseminin diğer belirtileri
• Egzersizle tetiklenen baş dönmesi veya senkop
• Epileptik nöbet öyküsü ya da aktif nöbet geçirme
• Fışkırır tarzda açıklanamayan kusma
• Göz hareketlerinde anormallik (persistan nistagmus, göz deviasyonu)
• HINTS plus muayenesinde santral etiyoloji lehine bulgular: sakad yok, nistagmus baskın olarak dikey/burulma veya bakışla uyarılan iki yönlü
• Kafa travmasını takiben ortaya çıkan baş dönmesi
• Kalp kaynaklı nedenden şüphelenildiğinde (neredeyse) düşme/çökme ile baş dönmesi
• Kuvvet kaybı veya duyu kaybı
• Ototoksik ilaç öyküsü (aminoglikozid, furosemid vb.)
• Vertigo ile birlikte dizartri, diplopi, disfaji veya ataksi kombinasyonu (olası posterior sirkülasyon inme)
• Zehirlenme veya ilaç intoksikasyonu
• Çarpıntı veya göğüs ağrısı

Sevk Kriterleri

• Akut baş dönmesi + akut işitme kaybı kombinasyonu
• Akut çok şiddetli baş ağrısı veya boyun ağrısı eşliğinde baş dönmesi
• Altta yatan patoloji tespit edildiğinde (kardiyak, nörolojik, metabolik vb.): ilgili uzmana yönlendirme
• Ateş ile birlikte vertigo (ensefalit/menenjit şüphesi): acil sevk
• Barotravma varlığı
• Bilinç değişikliği, kuvvet/duyu kaybı, ataksi, persistan nistagmus, aktif nöbet: acil sevk
• Herhangi bir kırmızı bayrak (alarm bulgusu) varlığında: acil sevk
• Kafa travması sonrası baş dönmesi: acil sevk
• Kardiyak kaynaklı şüpheli senkop/presenkop
• Psikiyatrik nedenler (anksiyete, depresyon, somatizasyon): çocuk ve ergen psikiyatrisi desteği
• Psödovertigo saptanırsa: ek tetkik ve tedavi için ilgili uzmana sevk
• Santral etiyoloji lehine HINTS plus muayenesi bulguları: sakad yok, nistagmus baskın olarak dikey/burulma veya bakışla uyarılan iki yönlü
• Santral kaynaklı vertigo şüphesi: ilgili uzmana (nöroloji/nöroşirürji) yönlendirme
• Santral nedenleri düşündüren herhangi bir klinik bulgu
• Tekrarlayan veya açıklanamayan baş dönmesi: multidisipliner değerlendirme için sevk
• Toksik maruziyet varlığı
• Vertigo ile birlikte dizartri, diplopi, disfaji, ataksi, parezi veya hemianopsi
• İleri tetkik gerektiren durumlar (EKG, Holter, Karotis Doppler, BT, MR için)