R42 – Çocukluk Çağı Baş Dönmesi / Vertigo

Baş Dönmesi (Vertigo) — Halk İçin Bilgi

Baş dönmesi, dengesizlik hissinden çevrenin dönüyormuş gibi algılanmasına (vertigo) kadar farklı şekillerde yaşanabilen yaygın bir şikayettir. En sık nedeni iç kulaktaki denge sistemine ait iyi huylu sorunlardır. Çoğu baş dönmesi tehlikeli değildir; ancak bazı durumlarda beyin kaynaklı ciddi bir sorunun işareti olabilir.

Sık Görülen Belirtiler

• Çevrenin veya kendinizin dönüyormuş gibi hissedilmesi
• Yatakta dönerken, eğilip kalkarken tetiklenen kısa süreli dönme atakları
• Dengesizlik, yürürken bir tarafa savrulma hissi
• Bulantı, bazen kusma
• Kulakta çınlama, dolgunluk veya işitme azlığının eşlik etmesi
• Ayağa kalkınca göz kararması ve sersemlik hissi

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

• Baş dönmesiyle birlikte konuşma bozukluğu, çift görme, yutma güçlüğü veya yüzde-kolda uyuşma ve güçsüzlük — acile başvurun
• Ani işitme kaybıyla birlikte olan baş dönmesi
• Şiddetli baş ağrısıyla birlikte başlayan baş dönmesi
• Ayakta duramayacak veya yürüyemeyecek kadar şiddetli dengesizlik
• Bayılma ya da göğüs ağrısı, çarpıntı ile birlikte olan baş dönmesi

Tedavi Yaklaşımı

Tedavi, baş dönmesinin nedenine göre değişir. İç kulaktaki denge kristallerinin yer değiştirmesine bağlı en sık görülen türde, doktorun uyguladığı özel baş-boyun manevraları çoğu zaman şikayeti hızla giderir. Bazı durumlarda bulantıyı ve dönme hissini azaltan ilaçlar doktor önerisiyle kısa süreli kullanılabilir; denge egzersizleri de iyileşmeyi hızlandırır. Nedeni belirlemek için kulak burun boğaz veya nöroloji muayenesi gerekebilir; bu ayrımı doktorunuz yapar.

Korunma ve Yaşam Tarzı

Ani baş hareketlerinden kaçınmak, yataktan yavaş kalkmak ve yeterli sıvı almak şikayetleri azaltabilir. Tansiyon ve şeker takibinizi düzenli yaptırmak da baş dönmesinin bazı nedenlerini önler.

Baş dönmesi felç habercisi midir?

Çoğu baş dönmesi iç kulak kaynaklıdır ve felçle ilgisi yoktur. Ancak konuşma bozukluğu, güçsüzlük, çift görme gibi belirtiler eşlik ediyorsa beyin kaynaklı olabilir ve vakit kaybetmeden acile gitmek gerekir.

Yatakta dönünce başlayan kısa baş dönmeleri neden olur?

Bu tablo çoğunlukla iç kulaktaki denge kristallerinin yerinden oynamasına bağlıdır ve iyi huyludur. Doktorun muayenede uyguladığı basit yerleştirme manevralarıyla genellikle bir veya birkaç seansta düzelir.

Not: Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Belirtileriniz varsa bir hekime başvurunuz.

Reçete Önerisi

Klinik Rehber Özeti

Rehber: Bas Donmesi / Cocuk

Tanı Kriterleri

• Ayrıntılı anamnez ve fizik muayene ile konulur
• Gerçek vertigo: çevrenin veya kişinin kendisinin döndüğü algısı, ataklar sırasında nistagmus eşliği
• Psödovertigo: göz kararması, denge kaybı, düşme hissi, halsizlik, yorgunluk, korku veya anksiyete gibi belirtiler; hareketle ilişkisiz
• Başlangıç şekli ve zamanının belirlenmesi
• Baş dönmesinin tipi (ataklar halinde / sürekli / tek taraflı / bilateral)
• Eşlik eden semptomların sorgulanması
• Aile öyküsü (migren, vestibüler hastalık)
• Kullanılan ilaçların değerlendirilmesi
• Nörolojik hastalık öyküsü

Ayırıcı Tanı

• Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV) - periferik vestibüler
• Vestibüler nöronit - periferik vestibüler
• Labirentit - periferik vestibüler
• Otitis media / interna - periferik vestibüler
• Vestibüler migren - santral
• Epilepsi (özellikle temporal lob) - santral
• Serebellar tümör - santral
• Ensefalit / menenjit - santral
• Ortostatik hipotansiyon - kardiyovasküler
• Vazovagal senkop - kardiyovasküler
• Aritmiler (SVT dahil) - kardiyovasküler
• Konjenital kalp hastalıkları - kardiyovasküler
• Anksiyete bozuklukları - psikojenik
• Somatizasyon - psikojenik
• Panik atak - psikojenik
• Depresyon ilişkili baş dönmesi - psikojenik
• Refraksiyon kusurları (miyopi, hipermetropi, astigmatizm) - görme ilişkili
• Göz kası yorgunluğu - görme ilişkili
• Akkomodasyon bozuklukları - görme ilişkili
• Hipoglisemi - metabolik
• Anemi - metabolik/sistemik
• Dehidratasyon - metabolik/sistemik
• Elektrolit dengesizlikleri - metabolik/sistemik
• Endokrin bozukluklar - metabolik/sistemik
• İlaç/toksin kaynaklı (antikonvülzanlar, aminoglikozidler, alkol, kurşun, solvent) - iatrojenik/toksik
• Kafa travması (konküzyon), iç kulak hasarı, post-travmatik vertigo - travmatik
• Alerjik rinit (Östaki tüpü disfonksiyonu) - diğer
• İdyopatik vertigo - diğer

Kırmızı Bayraklar

• Akut baş dönmesi ve aynı anda ortaya çıkan akut işitme kaybı
• Akut baş dönmesi ve travmatik kafa yaralanmasından sonra olsun veya olmasın akut, çok şiddetli baş ağrısı veya boyun ağrısı
• Akut baş dönmesi, baş ağrısı, mide bulantısı, uyuşukluk ve havalandırması olmayan kapalı odada uzun süre kalma (CO zehirlenmesi şüphesi)
• Ataksi, dengesizlik, yürüyememe
• Ateş
• Bilinç değişikliği, uykuya eğilim, konfüzyon
• Bir veya her iki vücut yarısında parezi, duyarlılık bozukluğu veya eşsesli hemianopsi
• Ciddi dehidratasyon bulguları
• Ciltte peteşi, purpura gibi döküntüler
• Diyabette kısa süreli baş dönmesi ve anormal davranış veya hipogliseminin diğer belirtileri
• Egzersizle tetiklenen baş dönmesi veya senkop
• Epileptik nöbet öyküsü ya da aktif nöbet geçirme
• Fışkırır tarzda açıklanamayan kusma
• Göz hareketlerinde anormallik (persistan nistagmus, göz deviasyonu)
• HINTS plus muayenesinde santral etiyoloji lehine bulgular: sakad yok, nistagmus baskın olarak dikey/burulma veya bakışla uyarılan iki yönlü
• Kafa travmasını takiben ortaya çıkan baş dönmesi
• Kalp kaynaklı nedenden şüphelenildiğinde (neredeyse) düşme/çökme ile baş dönmesi
• Kuvvet kaybı veya duyu kaybı
• Ototoksik ilaç öyküsü (aminoglikozid, furosemid vb.)
• Vertigo ile birlikte dizartri, diplopi, disfaji veya ataksi kombinasyonu (olası posterior sirkülasyon inme)
• Zehirlenme veya ilaç intoksikasyonu
• Çarpıntı veya göğüs ağrısı

Sevk Kriterleri

• Akut baş dönmesi + akut işitme kaybı kombinasyonu
• Akut çok şiddetli baş ağrısı veya boyun ağrısı eşliğinde baş dönmesi
• Altta yatan patoloji tespit edildiğinde (kardiyak, nörolojik, metabolik vb.): ilgili uzmana yönlendirme
• Ateş ile birlikte vertigo (ensefalit/menenjit şüphesi): acil sevk
• Barotravma varlığı
• Bilinç değişikliği, kuvvet/duyu kaybı, ataksi, persistan nistagmus, aktif nöbet: acil sevk
• Herhangi bir kırmızı bayrak (alarm bulgusu) varlığında: acil sevk
• Kafa travması sonrası baş dönmesi: acil sevk
• Kardiyak kaynaklı şüpheli senkop/presenkop
• Psikiyatrik nedenler (anksiyete, depresyon, somatizasyon): çocuk ve ergen psikiyatrisi desteği
• Psödovertigo saptanırsa: ek tetkik ve tedavi için ilgili uzmana sevk
• Santral etiyoloji lehine HINTS plus muayenesi bulguları: sakad yok, nistagmus baskın olarak dikey/burulma veya bakışla uyarılan iki yönlü
• Santral kaynaklı vertigo şüphesi: ilgili uzmana (nöroloji/nöroşirürji) yönlendirme
• Santral nedenleri düşündüren herhangi bir klinik bulgu
• Tekrarlayan veya açıklanamayan baş dönmesi: multidisipliner değerlendirme için sevk
• Toksik maruziyet varlığı
• Vertigo ile birlikte dizartri, diplopi, disfaji, ataksi, parezi veya hemianopsi
• İleri tetkik gerektiren durumlar (EKG, Holter, Karotis Doppler, BT, MR için)